Nổi danh làng đóng xuồng ghe Bà Đài

Thứ hai - 30/01/2017 17:25
Có một xóm nhỏ ven sông ở Đồng Tháp vẫn bền bỉ với nghề đóng xuồng ghe. Các thợ tại đây tự tin hễ còn sông nước còn con đò thì nghề của họ vẫn còn sống mãi.
 
xgbd 03



Nguồn gốc:

Làng nghề đóng xuồng ghe Bà Đài thuộc xã Long Hậu huyện Lai Vung tỉnh Đồng Tháp đã tồn tại và phát triển hơn 100 năm nay. Người được xem là ông tổ nghề đóng xuồng ghe Bà Đài là ông Phạm Văn Thuông (sinh khoảng năm 1875, mất năm 1945, quê quán tại rạch Giông xã Long Hậu, nay là ấp Long Thành A, xã Long Hậu, huyện Lai Vung) là người rất giỏi nghề mộc (đóng tủ, bàn, ghế, cất nhà, đóng xuồng, ghe). Sản phẩm làm nên danh tiếng của ông là chiếc xuồng cui nên ông còn được gọi là "ông Sáu xuồng cui".

Ông sống lỡ thời và thường đi đây đó làm nghề. Ông Sáu nắm vững “mực mẹo” nhà nghề, tính kĩ lưỡng thận trọng, khắc khe trong việc nhận dạy học trò. Người theo học ngoài sự khéo tay đam mê, điều cần nhất là trách nhiệm với công việc. Học trò vừa học vừa làm và tự tìm tòi để đóng chiếc xuồng cho đẹp, khéo và chắc chắn. Ông Sáu dạy rất khó từ cưa ván, rẻ mực, uốn be, vô vỏ, lọng cong xuồng… Trong khoảng 1 năm đầu, những người mới học chỉ được cưa cây, tập tành rọc be, bào dọn be cho sạch, láng để dễ vô đường hèm (chỗ giáp mí giữa 2 tấm be). Sau đó chuyển qua học cách bỏ mực be. Chừng nào thành thạo mới được bắt đầu tập đóng xuồng.

Nhờ vậy mà chiếc xuồng cui, ghe tam bản Bà Đài không ngừng được cải tiến, tạo ra nhiều sản phẩm mới đáp ứng thị hiếu, nhu cầu của khách hàng trong và ngoài vùng. 


Đặc điểm:

Trước đây, thợ Bà Đài chủ yếu đóng xuồng ghe bằng sao vườn (mua hoặc tự trồng). Từ gỗ, thợ cưa ra be, chủ yếu là cưa tay. Ba loại gỗ chính để đóng xuồng ghe là: sao vườn, sao sông lớn (tức sao rừng) và dầu rừng. Khi khan hiếm sử dụng cả gỗ căm xe, cà chất, kiền kiền, sến. Chọn gỗ xong phải ngâm nước, đoạn cưa xẻ ra be vừa cho từng loại xuồng, ghe. Có 2 loại cưa: cưa líu, cưa quảng.

Để đối phó và đáp ứng nhu cầu đi lại trong mùa lụt, các loại gỗ tạp như xoài, gáo, sầu riêng... cũng được cưa xẻ ra ván đóng xuồng. Tuy nhiên, ghe vẫn được đóng bằng sao sông lớn, kiền kiền, gỗ tạp trên rừng.

Từ việc cung cấp gỗ nguyên liệu để đóng xuồng ghe đã hình thành nhóm chợ chuyên mua cây đứng, cưa hạ gỗ và trốc gốc. Gốc cây nhất là loại cây sao vườn, thịt chắc dùng để làm cong xuồng hoặc làm đùi, đà.
 
xgbd 02



Quy trình sản xuất:

Để đóng được một chiếc xuồng thành phẩm qua nhiều công đoạn như: bỏ mực tấm tiếp, be, uốn lô rồi chặt mẫu lô; ghim lô (dính vô 2 đầu tấm tiếp), phân công, đóng chốt (tức chặt đầu dù của loại đinh dài khoảng 4 phân). Xong, ghim chốt vô tấm tiếp (khoảng 2/3 đinh); vô vỏ dưa tức vô be xuồng, thường có 3 đôi gồm 6 lá be: đôi be đáy (cặp 2 bên tấm tiếp), đôi be kềm (kế be đáy), đôi be vành (trên cùng); ngán 2 đầu vỏ dưa; dằn cong – câu miệng; rọc cong, khoét lỗ dù, chặt góc; sắp cong vào lòng vỏ dưa, phân đoạn cho đều khoảng từ mũi tới lái (12 dây cong hoặc 14 dây cong tùy theo xuồng nhỏ hoặc lớn căn cứ theo bề hoành của xuồng) đóng đinh; ráp bửng, then, kỷ (còn gọi la trỉ) ở mũi và lái; đóng sạp; đẻo mũi, đẻo lái, cắt đầu cong; dọn thành phẩm bằng cách lật úp xuống rồi dậm đinh (đóng đinh bổ sung thêm); lăng lưng xuồng (bào theo đường hèm cho êm, khích, bóng và đẹp); dẫy mỏ be (cả 2 đầu mũi, lái); trét chai; lấy loại chai bả bằng bố tời, bằng bả cho bong ra, nhuyễn nhừ. Đoạn, trộn bả với chai bột (như bột xi măng), trộn đều, chế dầu trong cho loãng hoặc sền sệt rồi nấu sôi, trộn đều cho tới khi nở chai, mới nhắc nồi chai xuống để nguội,… Vớt chai nấu ra, rắc thêm chai bột vào rồi đập đến khi chai nhừ kéo được thành sợi vừa dai mà không còn bả… thì mới đạt yêu cầu. Người ta trét chai theo đường hèm, theo dây cong (cả trong lẫn ngoài xuồng). Cuối cùng, còn phải lấp vò, nghĩa là lấy chai bột ngâm với dầu trong, đem phơi nắng hoặc nấu cho nở chai (nhưng nấu không tốt bằng phơi nắng). Xong, đem chai lấp vò bằng cách phết phía trong và phía ngoài chiếc xuồng ghe. Như vậy, lấp vò là dùng chai áo bên ngoài, có tác dụng không để nước thấm vào be.
 
xgbd 01



Hướng đi mới cho nghề:

Tác giả của những sản phẩm xuồng ghe Bà Đài thu nhỏ là anh Nguyễn Văn Tốt ở ấp Long Hưng 2, xã Long Hậu. Nói về cái duyên đưa đến công việc hiện nay, anh Bảy Tốt cho biết, sau lần làm cho đứa con chiếc xuồng cui thu nhỏ để tham gia cuộc thi trong trường học, thấy sản phẩm này được nhiều người yêu thích, có nhu cầu mua để trưng bày, anh đã tìm ra hướng đi mới cho nghề. Hiện nay, mới chỉ có anh cùng vài người thân trong gia đình làm những sản phẩm thu nhỏ này.

Anh Bảy Tốt cho biết, nguyên liệu anh sử dụng làm xuồng ghe thu nhỏ là cây sao vườn. Để có sản phẩm thu nhỏ hoàn thiện, đẹp mắt, anh làm qua các công đoạn cưa ván, bỏ mực, rọc dọn, vô vỏ, ráp cong, dằn và chà nhám rồi sơn dầu để hoàn tất sản phẩm. Để làm ra chiếc xuồng, ghe Bà Đài thu nhỏ mất khá nhiều công phu và sản phẩm thu hút khách hàng bởi sự sắc sảo các chi tiết, nét dân dã thân thương của chiếc xuồng ghe quê hương.

Ngoài khách hàng ở các tỉnh khu vực đồng bằng sông Cửu Long và hai thành phố Cần Thơ, Hồ Chí Minh, sản phẩm của anh còn bán cho Việt kiều và du khách nước ngoài yêu thích chiếc xuồng chiếc ghe của miền sông nước. Những điểm du lịch, nhà hàng... cũng đặt các loại xuồng cỡ vừa và cỡ lớn dùng để trưng bày trái cây, rọng cá để hấp dẫn khách. Sản phẩm của anh ngày càng được nhiều người biết đến và ưa chuộng nên hiện nay đơn đặt hàng ngày càng nhiều, đặc biệt vào dịp Tết, bà con Việt kiều về quê ăn Tết thường mua đem theo ra nước ngoài khá nhiều.
 
xgbd 05
 
xgbd 04



Thay lời kết:

Với những giá trị mà làng nghề đóng xuồng ghe Bà Đài mang lại, năm 2005 được công nhận là “làng nghề truyền thống của tỉnh”, tháng 4 năm 2015 được công nhận là “Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia”.

 

Nguồn tin: Tổng hợp

Đánh giá:

Bình luận mặc định:

Ẩn/Hiện bình luận
Mã bảo mật
Bình luận bằng facebook
Tài khoản thành viên
Khảo sát

Quý vị thấy mẫu mã sản phẩm của chúng tôi như thế nào?

Bộ đếm lượt truy cập
  •   Đang truy cập: 102
  •   Hôm nay: 14,259
  •   Tháng hiện tại: 100,482
  •   Tổng lượt truy cập: 288,665
Ngôn ngữ
Chọn ngôn ngữ
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây