Về Cà Mau nhớ ghé thăm làng chiếu

Thứ hai - 30/01/2017 17:47
Chiếc chiếu là vật gắn liền với đời sống của nhiều người Việt Nam, có rất nhiều làng nghề dệt chiếu nhưng Cà Mau là tỉnh có nhiều làng nghề dệt chiếu tiêu biểu.
 
lccm 09
Chiếu Cà Mau nhuộm màu tưới thắm

Có lẽ trong chúng ta - người dân Nam bộ, mấy ai không biết đến bài ca "Tình anh bán chiếu" nổi tiếng lẫy lừng của soạn giả Viễn Châu qua giọng ca xuất sắc của nghệ sĩ Út Trà Ôn. Bài ca ấy đã góp phần tôn vinh và tạo nên ấn tượng sâu sắc, đậm đà cho nghề dệt chiếu ở Cà Mau.

“Chiếu Cà Mau nhuộm màu tươi thắm, công tôi cực lắm mưa nắng dãi dầu. Chiếu này tôi chẳng bán đâu. Tìm em không gặp tôi gối đầu mỗi đêm...” 

Lúc hưng thịnh, chiếu Cà Mau ngược xuôi khắp mọi miền đất nước và từng xuất khẩu sang các nước bạn như Lào, Campuchia. Chiếu Cà Mau được nhiều người ưa chuộng bởi cách dệt thủ công truyền thống rất bền đẹp.

Theo những người cố cựu trong nghề thì ở Cà Mau, nghề dệt chiếu từng phát triển mạnh mẽ ở nhiều địa phương: xã Tân Lộc (huyện Thới Bình), xã Tân Duyệt (huyện Đầm Dơi), nhưng nổi tiếng nhất là chiếu lẫy của phường Tân Thành (thành phố Cà Mau). 

Chiếu lẫy là những chiếc chiếu dệt tỉ mỉ với nhiều loại hoa văn mang một ý nghĩa nhất định nào đó, có thể là chim muông, hoa lá… được người mua đặt để dành cho những dịp đặc biệt trang trí giường ngủ cho đôi uyên ương ngày cưới, tặng bạn bè, người thân. Để có được những đôi chiếu lẫy, người làng chiếu trải qua một quá trình sáng tạo không ngừng suốt hàng trăm năm qua.
 
lccm 08
Phơi chiếu

Với sự khéo léo và sức sáng tạo tuyệt vời, người dệt chiếu đã lẫy những sợi lác có màu sắc khác nhau tạo nên hàng trăm mẫu mã như: hình rồng phụng dành cho đám cưới, chiếu có câu đối chúc may mắn vào dịp lễ, tết, hình chim muông, thắng cảnh, sông nước, núi non… Nhờ thế, một thời chiếu Cà Mau có chỗ đứng trên thị trường. Chiếu Cà Mau từng cùng với chiếc xuồng ba lá, chiếc ghe bầu ngược xuôi khắp nơi trong và ngoài tỉnh đến với người tiêu dùng.


Nỗi niềm bị lãng quên

Mười năm trở về trước, nghề dệt chiếu ở Tân Thành rất hưng thịnh. Nhà nhà đều làm nghề dệt chiếu, bình quân mỗi hộ dệt từ 150-500 đôi chiếu các loại cho thu nhập từ 30 đến 120 triệu đồng/hộ/năm. Nhờ sản phẩm đa dạng về mẫu mã, bền, đẹp nên chiếu Tân Thành một thời nổi tiếng gần xa.
 
lccm 01
Thu hoạch lác để dệt chiếu

Bà Tô Cẩm Than biết dệt chiếu từ thời con gái. Hơn ba mươi năm kế thừa nghề cha truyền con nối, bà Than trở thành một trong những tay dệt chiếu có tiếng ở làng dệt chiếu Tân Thành. Bà biết dệt đủ các loại chiếu từ chiếu thường đến chiếu “cao cấp” có lãi chữ, hoa văn phức tạp. Người dân ở làng nghề dệt chiếu Tân Thành khâm phục tài khéo léo, thẩm mỹ và sự sáng tạo của bà Than. Bà tâm sự: Gia đình tôi có hơn mười lao động tham gia nghề dệt chiếu nên số lượng chiếu dệt được khá lớn, bình quân mỗi năm dệt khoảng 200-400 đôi chiếu các loại cho thu nhập khá ổn định từ 60-100 triệu đồng/năm. 

Muốn có sản phẩm bền, đẹp và đa dạng mẫu mã thì thợ dệt không chỉ giỏi tay nghề bởi chất lượng sản phẩm tốt hay xấu còn tuỳ thuộc rất lớn vào công đoạn chẻ lát, phơi lát và nhuộm màu cho từng sợi lát phải đúng kỹ thuật. Nhờ các hộ dệt chiếu đầu tư nhiều công sức tạo ra được sản phẩm chiếu bền, đẹp nên tiếng lành đồn xa, làng dệt chiếu Tân Thành ngày càng có khách hàng, thương lái trong và ngoài tỉnh Cà Mau tìm đến đặt mua các loại chiếu các khổ cỡ lớn và nhỏ có lãi bông, chữ hay hoa văn trông rất bắt mắt. Mỗi đôi chiếu có lãi chữ, hoa văn bán được giá 600-800 ngàn đồng (giá gấp 2-3 lần so với dệt chiếu thường). 
 
lccm 02
Nhuộm màu cho sợi lác
 
lccm 03
Nhuộm xong bó lại rồi treo trên giàn phơi cho khô màu mực
 
lccm 04
Có rất nhiều loại màu để nhuộm sợi lác
 
lccm 05
Những sợi lác nhuộm màu này sẽ dệt thành những hoa văn

Ông Đặng Lâm Tuấn, Trưởng ban nhân dân ấp 5, xã Tân Thành cho biết: “Nhờ sản xuất chiếu với số lượng lớn hàng chục ngàn đôi chiếu/năm nên hàng trăm hộ ở làng chiếu Tân Thành đều khá giả, nhiều hộ xây cất được nhà tường khang trang, mua sắm nhiều vật dụng sinh hoạt có giá trị trong gia đình”.

Nhưng ngày nay, vì nhiều lý do, các làng nghề dệt chiếu của Cà Mau ngày càng teo tóp lại. Tại phường Tân Thành, nơi có làng chiếu một thời vang bóng hiện cũng chẳng còn mấy ai mặn mà với nghề. Người làm nghề dệt chiếu ở đây chỉ còn dệt khi có người đặt trước, bởi nếu dệt sẵn mà không có người mua thì lỗ nặng.

Chị Trần Như Thảo, Phó Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Tân Thành, nói trong tiếc nuối: “Bây giờ thu nhập chính của người dân là cá chình, cá bống tượng nên hầu như nhà nào cũng cuốc đất lên để làm ao nuôi cá. Một vụ thu hoạch cá có khi còn hơn một năm làm chiếu nên chẳng mấy ai còn mặn mà với nghề. Từ đó, diện tích trồng lác của xã ít đi thấy rõ”.

Theo số liệu thống kê của hội phụ nữ xã, hiện Tân Thành chỉ còn không quá 60 gia đình giữ nghề dệt chiếu. Họ bỏ nghề không chỉ vì lợi nhuận từ con cá, con tôm mà còn bởi khó khăn đầu ra cho sản phẩm, vốn đầu tư ban đầu, nguồn lao động tại chỗ. 

Chị Phan Mỹ Giới, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ ấp 6 phường Tân Thành cho biết: “Toàn ấp chỉ còn khoảng 14 hộ gia đình dệt chiếu, hầu hết đều là những người lâu năm gắn bó với nghề. Phần lớn những hộ này có ít đất sản xuất hoặc coi dệt chiếu như một nghề phụ để trang trải chi phí đầu tư nuôi cá”.

Chị Phan Thị Út, 41 tuổi, dệt chiếu từ thuở nhỏ nhưng giờ cũng không còn theo nghề, tâm sự: “Trước đây tôi dệt một năm trên một trăm đôi chiếu, giá bán mỗi đôi không dưới 200.000 đồng. Giờ đây, do đầu ra không ổn định, hơn nữa con cái lại chọn nghề khác để làm nên nhà không còn người, đành bỏ nghề chuyển hẳn qua nuôi cá”.

Căn nhà tường khang trang với đầy đủ tiện nghi mà chị Út đang ở cũng bắt đầu từ nghề dệt chiếu. Chị luyến tiếc chia sẻ: “Mình cũng muốn giữ nghề lắm nhưng đành chịu. Dệt chiếu đòi hỏi nhiều công lao động, cả gia đình phải trồng lác rồi thu hoạch, phơi, nhuộm, con cái không theo nghề thì biết làm sao. Mướn người làm rất khó, bởi thanh niên bây giờ hầu hết đều lên các tỉnh trên để xin vào các khu công nghiệp làm công nhân cả”.


Làng nghề về đâu

Không như trước, bây giờ muốn làm chiếu, người dân làng nghề không chỉ bỏ công mà còn phải đầu tư tiền bạc nhiều hơn. Trước đây, lác mọc hoang, muốn làm chiếu thì ra đồng chặt đem về, nhưng hiện tại ruộng hoang không còn nên muốn có lác phải mua. Do khan hiếm nên giá lác cũng cao hơn trước rất nhiều. 

Chị Cao Thị Hồng, ấp 6, cho biết: “Giá một công lác mấy năm trước chỉ từ 1-2 triệu đồng nhưng hiện tại 4 triệu đồng, có khi người ta còn không thèm bán. Mua lác không có chuyện trả theo kiểu gối đầu hay mua thiếu, phải trả tiền liền, nếu không họ bán cho người khác”.

Chính vì cần có vốn ban đầu để làm chiếu nên hiện không ít hộ gia đình ở làng chiếu Tân Thành gặp khó. Chị Trần Như Thảo cho biết thêm: “Để làm chiếu mỗi hộ gia đình cần đầu tư ít nhất 3 triệu đồng để mua nguyên liệu như: lác, bố, màu…” Những người trong làng nghề cũng được hỗ trợ, giúp đỡ nhau nhưng xem ra hiệu quả chưa cao. 

Một nguyên nhân nữa khiến cho máy dệt chiếu có nguy cơ thành… đồ cổ đó là chất lượng, kiểu dáng chiếu dệt bằng máy không thể sánh bằng chiếu thủ công. Cũng vì người sử dụng không ưa chuộng những chiếc chiếu “thiếu thẩm mỹ” nên sản phẩm do máy dệt chiếu làm ra rất khó tiêu thụ. 

Nghề dệt chiếu bằng phương pháp thủ công truyền thống vẫn còn nguyên giá trị, sản phẩm làm ra vẫn có chỗ đứng trên thị trường nhưng ngày một tàn lụi. Chị Phan Thị Út cho biết: “Giá chiếu bán ra không hề giảm mà vẫn tăng hàng năm theo giá thị trường. Hiện một đôi chiếu bông có giá từ 250.000 - 300.000 đồng trở lên. Người dệt chiếu vẫn sống được với nghề bởi một gia đình có thể dệt trên trăm đôi chiếu/năm. Tuy nhiên, để sống được với nghề người dân cần có sự hỗ trợ nhiều hơn của các cơ quan chức năng với những chính sách hợp lý, có vậy họ mới yên tâm gắn bó với nghề".
 
lccm 06
Một người chuồi lác và một người dập lác
 
lccm 07
Dệt theo phương pháp thủ công manh chiếu sẽ có nét đẹp riêng

Được biết, trước đây, xã Tân Thành đã thành lập hợp tác xã dệt chiếu nhưng được một thời gian, hiện hợp tác xã này gần như không còn hoạt động do chia tách địa giới hành chính thành xã Tân Thành và phường Tân Thành.

Trong nỗ lực khôi phục nghề dệt chiếu, hợp tác xã dệt chiếu Tân Thành cũng được Nhà nước đầu tư một máy dệt chiếu hiện đại, nhưng chỉ được sử dụng thời gian đầu còn bây giờ thì xếp đống, nằm một chỗ. Chị Phan Mỹ Giới chia sẻ, máy được đầu tư gần 40 triệu đồng, tuy hoạt động khá tốt, rút ngắn được thời gian dệt nhưng hiện nay đầu ra không có, nguyên liệu lại khan hiếm nên không thể hoạt động được. 

Nghề dệt chiếu ở Cà Mau tồn tại đã bao đời, khôi phục làng nghề truyền thống cũng là tạo thêm việc làm cho nhiều lao động nữ nhàn rỗi ở nông thôn, góp phần phát triển kinh tế gia đình. Song, để làng nghề này có bước phát triển và mang lại hiệu quả hơn, người làm chiếu ở Cà Mau rất cần các ngành chức năng trong tỉnh trợ giúp để mở rộng quy mô sản xuất.
 
lccm 10
Nỗi niềm nghề dệt chiếu
 

Nguồn tin: Tổng hợp

Đánh giá:

Bình luận mặc định:

Ẩn/Hiện bình luận
Mã bảo mật
Bình luận bằng facebook
Tài khoản thành viên
Khảo sát

Quý vị thấy giá sản phẩm của chúng tôi như thế nào?

Bộ đếm lượt truy cập
  •   Đang truy cập: 9
  •   Hôm nay: 2,205
  •   Tháng hiện tại: 179,505
  •   Tổng lượt truy cập: 841,905
Ngôn ngữ
Chọn ngôn ngữ
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây