Lễ hội Ok Om Bok dân Khmer Nam Bộ

Thứ năm - 26/01/2017 17:31
Đối với người Khmer ở khu vực Nam Bộ, có ba lễ hội quan trọng là Chol Chnam Thmay, Dolta và Ok Om Bok nhưng lễ hội Ok Om Bok được tổ chức sôi nổi rôm rả hơn cả.
Ok Om Bok (phiên âm: Ak Ambok, tiếng Khmer: អកអំបុក) còn được gọi là Phochia Praschanh Som Paes Khee, là lễ cúng trăng của người Khmer. Lễ hội được tổ chức vào ngày rằm 14 và 15 tháng 10 âm lịch hằng năm (người Khmer gọi là tháng K-đấk), đây là lúc kết thúc vụ mùa.
 
lhoob 31
Lễ hội Ok Om Bok được người dân Khmer xem trọng hơn hết

Đối với người Khmer, mặt trăng được xem như một vị thần bảo hộ mùa màng đem đến cho họ vụ mùa tốt tươi. Tổ chức lễ hội cúng trăng mục đích nhằm tạ ơn đấng thiêng liêng và nhìn lại một năm mình trồng được những nông sản gì, cầu nguyện tiếp tục làm ăn phát đạt, gia đình khỏe mạnh.

Lễ hội này diễn ra hầu như khắp các tỉnh có đồng bào dân tộc Khmer cư ngụ ở khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long, nhưng lớn nhất và được biết nhiều nhất là ở tỉnh Sóc Trăng. Vài năm qua, lễ hội này đã được tổ chức tại Trà Vinh, Kiên Giang và Cần Thơ.

Lễ hội Ok Om Bok kèm theo một số hoạt động như: đua ghe ngo, thả đèn nước, thả đèn gió và đút cốm dẹp. Ngoài ra, trong thời gian lễ hội còn có các hoạt động văn nghệ, thể thao đi cùng.


Cúng trăng và đút cốm dẹp (đêm 14 âm lịch):

Tiếp theo là việc dựng cổng tre. Cổng được làm bằng các loại cây như tre, mía, tàu dửa... có trang trí hoa lá. Phía trên cổng thường giăng một dây trầu 12 lá cuốn tròn tượng trưng cho 12 tháng trong năm, một dây cau 7 trái được chẻ vỏ ra như hai cánh con ong tượng trưng cho 7 ngày trong tuần. Dưới cổng là cái bàn để các lễ vật cúng trăng.
 
lhoob 01
Bàn phẩm vật đặt dưới sau cổng để nghênh đón thần linh
 
lhoob 02
Chủ lễ tế phải là người cao tuổi được tín nhiệm

Các lễ vật cúng trăng gồm cốm dẹp, chuối, khoai lang, khoai môn, bánh kẹo... Đặc biệt, cốm dẹp là một món không thể thiếu trong ngày lễ.
 
lhoob 03
Các phẩm vật thường có trong ngày lễ
 
lhoob 04
Cốm dẹp là món không thể thiếu trong lễ hội Ok Om Bok

Khi trăng lên cao tỏa sáng, mọi người bắt đầu đốt nhang đèn rồi mời vị sư sãi hoặc một người cao tuổi, có uy tín nhất trong phum, sóc (làng, xóm) hay trong nhà đại diện để làm lễ, khấn vái cúng tạ mặt trăng. Trong quá trình cúng, trẻ em tụ lại để đợi ăn bánh. Cúng xong, người chủ lễ gọi các trẻ nhỏ đến sắp lại thành một hàng cùng chắp tay hướng về mặt trăng. Sau đó, mỗi đứa bé cầm một cái slatho nghe chủ lễ đọc kinh dâng cúng và đút cho trẻ nhỏ ăn cốm dẹp chung với trái cây ( thông thường là chuối ). Khi đút vào, trẻ em không được nuốt liền, đợi khi đút xong các thứ vào miệng thì người chủ lễ hỏi: “Con ước muốn điều gì?”. Đứa bé trả lời theo ý của chúng. Người hỏi đấm nhẹ vào lưng trẻ ba lần và nói rằng: “Con sẽ được như ý nguyện”. Vì thức ăn đầy trong miệng, em đó sẽ phát âm không rõ ràng khi nói về mơ ước của mình và tạo nên từng trận cười của những người xung quanh. Cứ thế lần lượt hết em này đến em khác. Theo quan niệm từ xưa của người Khmer, việc làm này là để đoán định tương lai của đứa bé, và cũng tượng trưng cho việc mọi người đã nhận được lộc của thần mặt trăng.
 
lhoob 05
Nhãn
 
lhoob 06
Đút cốm dẹp cho các trẻ nhỏ - ảnh 01
 
lhoob 07
Đút cốm dẹp cho các trẻ nhỏ - ảnh 02
 
lhoob 37
Đút cốm dẹp cho các trẻ nhỏ - ảnh 03

Bên cạnh việc cúng trăng tại nhà, nghi thức cúng trăng tại chùa cũng được tổ chức với quy mô lớn hơn ở gia đình bởi nó mang tính cộng đồng của phum sóc.
 
lhoob 08
Lễ cúng trong chùa với các tăng ni đông người dự hơn ở nhà riêng


Thả đèn nước hay còn gọi là Lôi protip (đêm 14 âm lịch):

Đèn nước trước đây được làm bằng thân và bẹ chuối, có trang trí hoa văn, hình dáng như một ngôi đền, trên mui có treo cờ phướn. Dần sau này, đèn thường được làm bằng vật liệu nhẹ. Nghi thức này nhằm xin lỗi thần thần nước vì làm ô uế, dơ bẩn nguồn nước.
 
lhoob 09
Thả đèn nước trong đêm
 
lhoob 36
Bên trong vật nổi là đèn cầy thắp sáng


Thả đèn gió hay còn gọi là đèn trời (đêm 14 âm lịch):

Trong khi đó, đèn gió được thả lên không trung tỏa sáng giữa bầu trời đêm lại mang thông điệp tốt đẹp đến với thần mặt trăng. Đó là những chiếc lồng đèn khá to được làm từ giấy quyến mỏng dai màu trắng; chiều cao của lồng đèn khoảng 1 met, chu vi tròn chừng 0,8 met, được kết lại bằng keo và thanh tre cùng một sợi dây để cột chất đốt; chất đốt được làm từ bông và dầu dừa.

Đèm đèn gió khá đơn giản, cái khó là khi đốt phải tạo sự cân bằng để đèn bay lên cao mà lửa không cháy vào thành đèn. Sau khi dùng hơi lửa làm cho đèn bung lên, người ta đốt tim đèn rồi xoay vòng làm loãng không khí bên trong để đèn có thể nhờ gió đưa bay lên cao.
 
lhoob 10
Chuẩn bị lồng đèn làm từ giấy dai mỏng
 
lhoob 11
Chất đốt làm bằng bông hoặc tơ vải sợi pha dầu dừa để dẫn cháy
 
lhoob 12
Cột tim đèn từ chất đốt như nút thắt bằng sợi dây chì nhỏ, dài khoảng 0,5 met để đèn cháy lâu hơn
 
lhoob 13
Bung đèn lên trên hơi lửa
 
lhoob 14
Cột tim đèn sát ngay phía dưới để thòng xuống như làm đuôi đèn
 
lhoob 15
Châm lửa đốt chất cháy để tạo khí nóng cho đèn bay lên
 
lhoob 16
Cùng xoay quanh lồng đèn để lấy cân bằng và cho loãng khí bên trong
 
lhoob 17
Để lửa bén hết tim đèn
 
lhoob 18
Thả đèn bay lên
 
lhoob 19
Đèn gió bay qua đỉnh một ngôi chùa
 
lhoob 32
Các sư tăng cùng thả đèn gió

Đèn gió thường được các chùa đốt thả trong ngày lễ Ok Om Bok truyền thống với mong muốn được mọi sự may mắn, thắng lợi.

Ngoài ra, đèn còn được thay bằng tấm vải mỏng màu vàng nghệ, thắp sáng bằng bóng đèn điện treo lên ngọn cây.
 
lhoob 35
Đèn bên trong là bóng đèn điện được treo xung quanh hồ


Đua ghe Ngo hay gọi là Um Tuk Ngua (sáng 15 âm lịch):

Ngày xưa, ghe Ngo được làm từ thân cây sao khoét rỗng ruột còn ngày nay do không còn thân gỗ độc mộc lớn để làm nên ghe Ngo được đóng bằng nhiều tấm ván dài ghép lại với nhau. Ghe Ngo dài 22 - 30 met, rộng 1 - 1,4 met, có đóng nhiều thanh ngang vừa cho hai tay bơi ngồi theo từng cặp suốt chiều dài ghe, dáng ghe giống hình thần rắn Nagar – linh vật của người Khmer. Mũi và lái của ghe được uốn cong, thân được trang trí hoa văn sặc sỡ, đầu ghe có hình con thú biểu trưng cho ghe của mình. Dưới lườn ghe người ta đặt một cây dài từ đầu đến cuối thân ghe gọi là cây cần câu (đonxanh tuôk) nhằm giữ thăng bằng và làm cho ghe vọt khi bơi. Người Khmer coi ghe Ngo là vật quý và linh thiêng, chỉ dùng tham dự các buổi lễ quan trọng như Ok Om Bok.
 
lhoob 28
Một chiếc ghe Ngo bên trong trại mộc

Các chùa phải chuẩn bị cho ngày hội đua ghe Ngo trước đó cả tháng, từ tuyển chọn các tay bơi là những chàng trai Khmer khỏe mạnh trong các phum sóc, cho đến tập dượt để sức dẻo dai, bơi đều nhịp mái chèo.

Mỗi ghe đua thường có 46-60 người. Người điều khiển nhịp chèo ngồi trước mũi ghe thường là vị chức sắc hay người lớn tuổi được nể trọng trong bổn sóc, có kinh nghiệm đua ghe lâu năm. Người đứng giữa ghe thổi còi phụ họa theo nhịp bơi của người điều khiển và 5 - 6 người bơi lái ghe.

Dầm bơi gọi là chro-hoa, làm bằng gỗ nhẹ, dẻo, không thấm nước, bản rộng, mỏng và tròn dần về cán. Mỗi chiếc ghe Ngo có những biểu tượng khác nhau, thường là khala (con cọp), rồng, sư tử, cá pon-co…

Đua ghe Ngo thường hai chiếc (một cặp), thi đấu 1200 met đối với nam, 800 met đối với nữ.

Vào ngày đua, cả một đoạn sông chật kín người hai bên bờ, tiếng trống, cùng dàn nhạc ngũ âm, tiếng còi rộn rã từng hồi. Khi một hồi còi hiệu lệnh xuất phát, từng cặp ghe đua phóng nhanh về đích. Tiếng trống, tiếng loa vang vang hòa trong tiếng reo hò vỗ tay cổ vũ náo động cả mặt sông.
 
lhoob 20
Các ghe đua tập trung ở một bến sông
 
lhoob 21
Các đội từ địa phương và nhiều tỉnh khác đến đây
 
lhoob 22
Chuẩn bị đến điểm xuất phát
 
lhoob 23
Hội ý lần cuối trước khi đua
 
lhoob 24
Người ngồi phía trước tiên đếm hoặc gõ nhịp để chèo ghe được đồng đều
 
lhoob 25
Bắt đầu đua
 
lhoob 26
Có cả những cuộc đua ghe Ngo dành cho nữ giới
 
lhoob 27
Đã về đích


Ca múa, trò chơi:

Ngoài ra trong lễ hội còn có nhiều hoạt động khác như ca múa, trò chơi... Lễ hội Ok Om Bok cũng là dịp để các đôi nam nữ thanh niên trong phum sóc tìm hiểu và vui chơi với nhau. Tất cả diễn ra trong khung cảnh thanh bình, no ấm thể hiện cuộc sống ngày càng sung túc của người Khmer.
 
lhoob 29
Đặc trưng vũ điệu của người Khmer là tay chân dẻo và thăng bằng đồ trên đầu
 
lhoob 30
Múa trống trong lễ hội

Lễ hội Ok Om Bok là một lễ hội mang ý nghĩa vô cùng sâu sắc trong đời sống tinh thần của đồng bào Khmer Nam bộ, thể hiện những khát vọng, tâm hồn và tình cảm của con người đối với con người và con người đối với các đấng bề trên. Việc tổ chức lễ hội Ok Om Bok hằng năm không chỉ là việc bảo tồn và phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống, giàu tính nhân văn của đồng bào Khmer Nam bộ mà còn là một sản phẩm giúp thu hút phát triển ngành du lịch, làm giàu cho kinh tế địa phương.

Tác giả bài viết: Đoàn Quốc Khanh

Nguồn tin: Tổng hợp

Cảnh báo bản quyền: Việc sao chép và đăng lại bài viết này dưới mọi hình thức mà không ghi rõ nguồn đều là vi phạm bản quyền.

Đánh giá:

Bình luận mặc định:

Ẩn/Hiện bình luận
Mã bảo mật
Bình luận bằng facebook
Tài khoản thành viên
Khảo sát

Quý vị thấy giá sản phẩm của chúng tôi như thế nào?

Bộ đếm lượt truy cập
  •   Đang truy cập: 14
  •   Hôm nay: 12,030
  •   Tháng hiện tại: 167,252
  •   Tổng lượt truy cập: 618,740
Ngôn ngữ
Chọn ngôn ngữ
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây